Sri Dakshinamurti Stotram
By Sri Adi Shankaracharya
Dhyanam
चित्रं वटतरोर्मूले वृद्धाः शिष्या गुरुर्युवा |
गुरोस्तु मौनं व्याख्यानं शिष्यास्तुच्छिन्नसंशयाः ||
Stotram
विश्वं दर्पण-दृश्यमान-नगरी तुल्यं निजान्तर्गतं
पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया |
यस्साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानामेवाद्वयं
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
viśvaṁ darpaṇa–dṛśyamāna–nagarī–tulyaṁ nijāntargataṁ
paśyann ātmani māyayā bahir ivodbhūtaṁ yathā nidrayā |
yas sākṣāt kurute prabodha‑samaye svātmānam eva advayaṁ
tasmai śrī‑guru‑mūrtaye nama idaṁ śrī‑dakṣiṇāmūrtaye || (1)
बीजस्यान्तरि-वाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः
मायाकल्पित-देशकालकलना-वैचित्र्यचित्रीकृतम् |
मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
māyā-kalpitadeśa-kāla-kalanā-vaicitrya-citrī-kṛtam |
māyāvīva vijṛmbhayaty api mahāyogīva yaḥ svecchayā
tasmai śrī-gurumūrtaye nama idaṁ śrī-dakṣiṇāmūrtaye || (2)
यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते
साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् |
यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
नानाच्छिद्र-घटोदर-स्थित-महादीप-प्रभाभास्वरं
ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादीकरणद्वारा बहिः स्पन्दते |
जानामीती तमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत्
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
jñānaṁ yasya tu cakṣur–ādikaraṇa–dvārā bahiḥ spandate |
jānāmīti tam eva bhāntam anubhāty etat samastaṁ jagat
tasmai śrī–guru–mūrtaye nama idaṁ śrī–dakṣiṇāmūrtaye || (4)
देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः
स्त्री-बालन्ध-जडोपमास्त्वहमिति भान्ता भृशं वादिनः |
मायाशक्ति-विलासकल्पित-महाव्यामोह-संहारिणे
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
strī–bālandha–jaḍopamās tv aham iti bhāntā bhṛśaṁ vādinaḥ |
māyā–śakti–vilāsa–kalpita–mahā–vyāmoha–saṁhāriṇe
tasmai śrī–guru–mūrtaye nama idaṁ śrī–dakṣiṇāmūrtaye || (5)
राहुग्रस्त-दिवाकरेन्दु-सदृशो माया समाच्छादनात्
सन्मात्रः करणोप-संहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् |
प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
sanmātraḥ karaṇopa-saṃharaṇato yo’bhūt suṣuptaḥ pumān |
prāg asvāpsam iti prabodha-samaye yaḥ pratyabhijñāyate
tasmai śrī-gurumūrtaye nama idaṃ śrī-dakṣiṇāmūrtaye || (6)
बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि
व्यावृत्ता-स्वनु-वर्तमान-महमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा |
स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः
शिष्याचार्यतया तथैव पितृ-पुत्राद्यात्मना भेदतः |
स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो माया-परिभ्रामितः
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛ-putrādyātmanā bhedataḥ |
svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyā-paribhrāmitaḥ
tasmai śrī-gurumūrtaye nama idaṃ śrī-dakṣiṇāmūrtaye || (8)
भूरम्भांस्यनलोऽनिलोम्बर-महर्नाथो हिमांशु: पुमान्
इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् |
नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः
तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिनामूर्तये ||
ity ābhāti carācarātmakam idaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam |
nānyat kiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmāt parasmād vibhoḥ
tasmai śrī gurumūrtaye nama idaṃ śrī dakṣiṇāmūrtaye || 9 ||
सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिंस्तवे
तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननात् ध्यानाच्च सङ्कीर्तनात् |
सर्वात्मत्व-महाविभूति-सहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः
सिद्ध्येतत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ||
tenāsya śravaṇāt tad-artham ananāt dhyānāc ca saṅkīrtanāt |
sarvātmatva-mahā-vibhūti-sahitaṃ syād īśvaratvaṃ svataḥ
siddhyet tat punar aṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryam avyāhatam ||
